Ali Larijoniy. APA fotosurati
AQSh Eron Oliy milliy xavfsizlik kengashi kotibi Ali Larijoniy va mamlakatdagi norozilik namoyishlarini shafqatsizlarcha bostirishda ishtirok etgan bir nechta yuqori lavozimli Eron amaldorlariga nisbatan sanktsiyalar qo‘lladi. Bu haqda AQSh Moliya vazirligi matbuot xizmati xabar berdi.
Moliya vaziri Skott Bessen «Qo‘shma Shtatlar Eron xalqining erkinlik va adolatga talpinishini qat'iy qo‘llab-quvvatlaydi» deb ta'kidladi. Prezident Donalьd Tramp ko‘rsatmasi bilan vazirlik inson huquqlarini bostirishga qarshi kurashish yo‘lida barcha mavjud vositalardan foydalanish niyatida. Yangi choralar repressiyani uyushtirganlar va elitaga neft daromadlarini o‘zlashtirishga imkon beradigan moliyaviy tarmoqlarga qaratilgan.
Moliya vazirligining matbuot bayonotida Larijoniy 2025 yil dekabr oyi oxirida Eron oliy rahbari nomidan boshlangan norozilik namoyishlariga javoban choralarini muvofiqlashtirgani ta'kidlangan. U fuqarolarning talablariga javoban xavfsizlik kuchlarini zo‘ravonlik ishlatishga ochiqchasiga chorlagan birinchi amaldorlardan biri bo‘lgan. Xavfsizlik kuchlari namoyishchilarga qarshi jangovor o‘qlardan foydalangan, natijada qurbonlar bo‘lgan. Ilam viloyatida Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusi (IIQK) a'zolari tibbiy muassasalar ichiga ko‘z yoshartuvchi gazdan foydalangan holda kasalxonalardagi yaradorlarga ham hujum qilishgan.
«Bugun sanktsiyaga duchor bo‘lgan amaldorlar va ularning tashkilotlari ushbu viloyatlarning har birida boshlangan norozilik namoyishlari paytida o‘z vatandoshlarining minglab o‘limi va jarohatlari uchun javobgardir», — deya ta'kidlaydi Moliya vazirligi.
Loriston va Fors viloyatlaridagi huquqni muhofaza qilish organlari va IIQK qo‘mondonlariga nisbatan shaxsiy sanktsiyalar qo‘llanilgan. Ular tinch aholini o‘ldirish va dalillarni soxtalashtirishda ayblanmoqda. Masalan, Asna shahrida xavfsizlik kuchlari marhum jasadini ushlab qolib, uning oilasini marhum «hukumat uchun shahid bo‘ldi» deya soxta iqror berishga majbur qilishgan. Shirozda kasalxonalar o‘q jarohatlari olgan bemorlar bilan to‘lib toshgan.
Xorijiy aktivlarni nazorat qilish idorasi (OFAC) shuningdek, «soyadagi bank» sxemalariga aloqador bir qator shaxslar va tashkilotlarni qora ro‘yxatga kiritdi. Bank Melli va Shahr Bank kabi Eron banklari bilan bog‘liq bo‘lgan bu tarmoqlar neft va neft-kimyo savdosidan tushgan daromadlarni xorijiy bozorlarga yo‘naltirgan. Mablag‘lar repressiyalarni moliyalashtirish va chet eldagi terrorchi guruhlarni qo‘llab-quvvatlash uchun ishlatilgan.
Bank Melli tarmog‘i Erondagi Nikan Pezhvak Aria Kish va BAAdagi Empire International Trading FZE orqali faoliyat yuritgan. 2024 yildan beri ushbu tashkilotlar Eron Milliy neft kompaniyasi va Eron Markaziy banki nomidan milliardlab dollarlik tranzaktsiyalarni amalga oshirgan. Shuningdek, Singapurning Golden Mist PTE. Ltd. firmasidan ham foydalanishgan.
Yana bir sxema banka Shahr Bank va BAAda joylashgan HMS Trading FZE kompaniyasi atrofida ish yuritgan. U Shine Road Trading FZE va Crystal Gas FZE kabi ko‘plab sohta kompaniyalarga tayangan. Ushbu kompaniyalar Eron nefti va neft mahsulotlarini Sharqiy Osiyoga eksport qilish uchun moliyaviy yordam ko‘rsatgan.
Vashington inflyatsiya va tanqislikka duch kelayotgan xalq manfaatlari uchun tabiiy resurslardan foydalanish o‘rniga, rejim mablag‘larni beqarorlashtirish faoliyatiga yo‘naltirayotganini ta'kidlaydi. Faqat 2025 yilda Eronga qarshi maksimal iqtisodiy bosim ko‘rsatish doirasida OFAC 875 dan ortiq jismoniy shaxslar, kemalar va samolyotlarga qarshi sanktsiyalar joriy qilgan.
Ushbu choralar natijasida ushbu shaxslar va tashkilotlarning Qo‘shma Shtatlardagi barcha aktivlari bloklangan. Amerika fuqarolari va kompaniyalariga ular bilan biron bir bitim tuzish taqiqlangan. OFAC ogohlantirishicha, sanktsiyalar rejimini buzish jiddiy fuqarolik va jinoiy jazolarga olib kelishi mumkin.
ℹ️ Eronda ommaviy norozilik namoyishlari 2025 yil 28 dekabrda boshlangan. Eronda inson huquqlarini himoyasi va uning targ‘iboti bilan shug‘ullanuvchi HRANA (Human Rights Activists News Agency) guruhining ma'lumotlariga ko‘ra, 16 yanvar holatiga ko‘ra, mamlakatda ommaviy norozilik namoyishlarida ishtirok etganlar orasida halok bo‘lganlar soni 2677 kishiga yetgan. Yana 1693 nafar namoyishchi o‘ldirilgani haqidagi xabarlar tekshirilmoqda. 19 000 dan ortiq odam hibsga olingan, jumladan, 169 nafar voyaga yetmaganlar.
15 yanvar kuni Oq uy matbuot kotibi Kerolin Levitt Eron «AQSh bosimi tufayli» 800 ta o‘lim jazosi ijrosini to‘xtatib qo‘yganini va shu bilan «qotillik va qatl qilish» jarayonini to‘xtatganini aytdi. Levitt AQSh voqealarni «diqqat bilan kuzatib borayotganini» ta'kidladi va repressiya oqibatlaridan ogohlantirdi.
O‘sha kuni AQSh iltimosiga binoan Nyu-Yorkda Eron bo‘yicha BMT Xavfsizlik Kengashining favqulodda yig‘ilishi bo‘lib o‘tdi. BMT va G‘arb mamlakatlari (AQSh, Buyuk Britaniya va Frantsiya) vakillari Eron rasmiylarini norozilik namoyishlarini qonli bostirishda ayblab, minglab odamlar qurbon bo‘lganini va hibsga olinganini da'vo qilishdi va zo‘ravonlikka zudlik bilan chek qo‘yishni talab qilishdi. Rossiya va Xitoy tomonidan qo‘llab-quvvatlangan Eron bu ayblovlarni rad etib, Vashington shunchaki inson huquqlaridan mustaqil mamlakat ishlariga aralashish va harbiy hujumga yo‘l ochish bahonasida foydalanayotganini ta'kidladi, Tehron, shuningdek AQSh tartibsizliklarga bevosita aloqadorligini yashirishga harakat qilayotganini aytdi.
