O‘zbekistonda 24 iyun kuni soat 15:00 holatiga ko‘ra qayta tiklanuvchi energiya manbalari (QTEM) hisobidan 5,3 ming MVtdan ortiq elektr energiyasi ishlab chiqarilgan. Bu umumiy generatsiyaning 45,3 foizini tashkil etgan. Bu haqda mamlakat O‘zbekiston Energetika vazirligi ma’lum qildi. Vazirlik ta’kidlashicha, “yashil” energetika ulushining ortishi issiqlik elektr stansiyalariga (IES) tushayotgan yukni kamaytiradi, tabiiy gazni tejashga yordam beradi hamda ekologik vaziyatni yaxshilaydi.
Vazirlik ma’lumotlariga ko‘ra, kecha kunduzi mamlakatda umumiy elektr ishlab chiqarish 11 728 MVt, iste’mol esa 11 365 MVtni tashkil etgan. Shuning 5 310 MVt qismi QTEM hissasiga to‘g‘ri kelgan bo‘lib, bu ko‘rsatkich o‘tgan yilning shu vaqtiga nisbatan 42,6 foizga yuqori.
Natijada, 2025 yil 24 iyun soat 15:00 holati bilan solishtirilganda, quyosh, shamol va gidroelektr stansiyalar hissasi asosida “yashil” energetika ulushi 33,6 foizdan 45,3 foizga oshgan.
Bu natija O‘zbekistondagi issiqlik elektr stansiyalariga (IES) tushadigan yukni kamaytirishga va 293 ming kub metr tabiiy gazni tejashga imkon berdi.
O‘zbekiston Energetika vazirligi vakillari ta’kidlashicha, energetika sohasidagi islohotlar, quyosh energetikasiga yirik investitsiyalar jalb qilinishi hamda energiyani saqlash tizimlarining joriy etilishi allaqachon sezilarli natija bermoqda.
Hozirgi kunda mamlakatda “yashil” energetika nafaqat elektr energiyasi hajmini ta’minlamoqda, balki strategik ahamiyatga ega tabiiy gazni tejashga, davlat energetik xavfsizligini mustahkamlashga va atrof-muhitga salbiy ta’sirni kamaytirishga ham xizmat qilmoqda, deb xulosa qiladi vazirlik.
Biroq shuni hisobga olish lozim, qayta tiklanuvchi energiya manbalari (QTEM) hissasining umumiy elektr ishlab chiqarishning deyarli yarmiga yetishi faqat muayyan vaqt oralig‘iga xos holat bo‘lib, u quyosh energiyasi “to‘liq ishlayotgan” davrda kuzatiladi. Ya’ni yillik balansda “yashil” energetika ulushi 30 foizdan oshmaydi, garchi respublika bu ko‘rsatkichni oshirishni davom ettirib, 2030 yilga borib 54 foizga yetishni maqsad qilgan bo‘lsa ham.
Taqqoslash uchun, Ispaniya Yevropada “yashil” energetika bo‘yicha yetakchi davlatlardan biri hisoblanadi va zamonaviy elektr tarmoqlarini boshqarish tizimlariga ega. U yerda yillik hisobda elektr energiyasining 50 foizdan ortig‘i qayta tiklanuvchi manbalar hissasiga to‘g‘ri keladi.
Bundan tashqari, ayrim bahor va yoz kunlarida quyosh panellari va shamol stansiyalaridan olingan energiya mamlakat aholisining 100 foiz ehtiyojini qoplaydi. Shuningdek, Madridning Yevropa elektr tarmoqlariga integratsiya qilingani orqali u ortiqcha elektr energiyasini qo‘shni davlatlarga, xususan Fransiya va Portugaliyaga sotish imkoniga ega.
Xitoy qayta tiklanuvchi energiya manbalariga (QTEM) katta tayanadigan davlatlardan biri bo‘lib, u yerda “yashil” energetikaning yillik balansdagi ulushi taxminan 35–40 foiz atrofida. Shu bilan birga, pik yuklama soatlarida ham rekord ko‘rsatkichlar qayd etiladi.
Mamlakat hozirda keng miqyosda cho‘l hududlarini faol o‘zlashtirib, ularni ulkan quyosh va shamol elektr stansiyalariga aylantirmoqda. Shuni alohida qayd etish kerakki, O‘zbekiston ham ushbu tajribani o‘ziga moslashtirib, Navoiy, Buxoro viloyatlari hamda Qoraqalpog‘iston hududlarida shunday yirik loyihalarni amalga oshirmoqda.
Xitoyning yana bir ustunligi — cho‘l hududlarida ishlab chiqarilgan elektr energiyasini mamlakatning boshqa qismlariga yo‘qotishlarsiz yetkazib bera oladigan yuqori quvvatli va zamonaviy elektr uzatish tarmoqlaridir.
Shu bilan birga, O‘zbekistonda “yashil” energetikaning tez sur’atlarda rivojlanayotgani e’tirof etiladi. Biroq, bu sohada yetakchi mamlakatlar darajasiga yetish uchun birgina quyosh panellari va shamol stansiyalarini qurishning o‘zi yetarli emas. Bundan tashqari, sanoat darajasidagi energiya saqlash tizimlarini joriy qilish, elektr uzatish tarmoqlarini modernizatsiya qilish hamda QTEMdan olingan energiyani hatto pik yuklamalarda ham yo‘qotishsiz iste’molchilarga yetkazish imkonini yaratish zarur.
