sputniknews.uz sayti fotosurati
O‘zbekistondan umumjahon test topshiriqlari asosida bilimlarini sinovdan o‘tkazgan maktab o‘quvchilari «tabiiy fanlar» yo‘nalishida sezilarli rivojni namoyon etdi. Bu 2025 yilda o‘tkazilgan tadqiqotlar yakunlari bo‘yicha Xalqaro o‘quvchilarni baholash dasturi (Programme for International Student Assessment, PISA) tahlilchilari ma’lumotlaridan ma’lum bo‘ldi.
Avvalgi hisobot 2022 yilga tegishli bo‘lib, o‘sha yili O‘zbekiston PISA xalqaro loyihasiga birinchi marta qo‘shilgan edi. O‘shanda o‘quvchilar tabiiy fanlar bo‘yicha o‘rtacha 355 ball to‘plagandi. Endi esa bu ko‘rsatkich 438 ballni tashkil etgan. Birdaniga 83 ballga o‘sish dunyodagi barcha mamlakatlar va barcha yo‘nalishlar orasidagi eng yuqori o‘sish sur’ati bo‘ladi. Taqqoslash uchun, o‘rtacha ball o‘sishi bo‘yicha keyingi o‘rinlarda Gruziya va Kambodja qayd etilgan — ular mos ravishda 38 va 35 balldan qo‘shgan.
Bunday natija O‘zbekistonga «tabiiy fanlar» kategoriyasida davlatlarning kuchli elliktaligiga kirish imkonini berdi. Mintaqadagi qo‘shni davlatlar esa quyiroq o‘rinlarda joylashgan. Qozog‘iston 420 ball, Qirg‘iziston 363 ball, Tojikiston esa 334 ball to‘plagan. Biroq ekspertlar so‘nggi respublika bo‘yicha izoh berib, tadqiqotlar faqat Dushanbe shahrida o‘tkazilganini qayd etgan. Turkmaniston reytingda ishtirok etmagan.
Qo‘shimcha qilish joiz, tabiiy fanlar bo‘yicha global ro‘yxatda tojikistonlik maktab o‘quvchilari Ruanda tengdoshlarini ortda qoldirib, Keniya vakillaridan biroz ortda qolgan holda oxiridan ikkinchi o‘rinni egallagan. Ro‘yxatning yuqori qismidan esa Xitoy va uning hududlari (alohida hisobga olinadigan Makao va Tayvan), Singapur, Yaponiya, Estoniya, Janubiy Koreya, Buyuk Britaniya va Kanada joy olgan.
PISA tahlilchilari bilimlarni yana uchta yo‘nalish — o‘qish, matematika va kompyuterda masalalar yechish bo‘yicha ham baholagan. Biroq, O‘zbekiston faqat so‘nggi ko‘rsatilgan kategoriyada qayd etilgan. Reyting tuzuvchilarining tushuntirishicha, ushbu mamlakat o‘quvchilarining o‘qish va matematika bo‘yicha savollarga bergan javoblarida qo‘shimcha o‘rganishni talab qiladigan bir qator nomuvofiqliklar aniqlangan. Bu esa natijalarni boshqa davlatlar ko‘rsatkichlari bilan taqqoslash imkonini bermaydi.
«Kompyuterda masalalar yechish» yo‘nalishida o‘zbekistonlik o‘quvchilar o‘rtacha 402 ball to‘plagan (2022 yil bo‘yicha ma’lumotlar keltirilmagan). Bu safar Markaziy Osiyo respublikalari orasida 449 ball bilan Qozog‘iston yetakchilik qilgan. 388 ball olgan Qirg‘iziston mintaqa «uchligi»ni yakunlaydi. Tojikiston vakillari ushbu tadqiqot yo‘nalishida ishtirok etmagan.
Bilimlarni baholashdan tashqari, ekspertlar maktab o‘quvchilariga hayotning ayrim jihatlarini o‘rganish maqsadida anketalar ham taqdim etgan. Masalan, o‘zbekistonlik o‘quvchilar o‘qish maqsadida smartfonlardan foydalanib, o‘rtacha ikki soat vaqt sarflashlarini aytgan. Biroq ular internetdan ta’lim bilan bog‘liq bo‘lmagan mashg‘ulotlar uchun ancha ko‘proq vaqt foydalanadi.
Bundan tashqari, respondentlarning deyarli yarmi maktab topshiriqlarini bajarishda sun’iy intellektga asoslangan chat-botlardan foydalanishini aytgan. 10 foizdan kam qismigina sun’iy intellekt haqida tasavvurga ega emasligini ta’kidlagan.
PISA ma’lumotlariga ko‘ra, o‘tgan yili O‘zbekistondan tadqiqotda 233 ta maktabning 15 yoshli 8,6 mingdan ortiq o‘quvchisi ishtirok etgan. O‘smirlar tasodifiy reprezentativ tanlov usuli asosida saralangan.
Umuman olganda, so‘rov ta’lim tizimlari 91 ta mamlakatni ifodalovchi 76 mingdan ortiq o‘quvchi o‘rtasida o‘tkazilgan.
