pexels fotosi
Qozog'iston Ukrainaning «Naftogaz» va Rossiyaning «Gazprom» kompaniyalari o'rtasidagi ish bo'yicha «Astana» xalqaro moliya markazi (AXMM) sudi chiqargan qarorni ijro etmaydi. Bu haqda Qozog'iston Adliya vaziri Yerlan Sarsembayev Zakon.kz so'roviga javoban ma'lum qildi.
Gap markaz sudining 2026 yil 15 maydagi qarori haqida bormoqda. Sud 2025 yilgi ICC Xalqaro arbitraj sudi qarorini tan olgan va ijro etishga ruxsat bergan, bu qaror «Gazprom»ni «Naftogaz»ga 1,13 milliard dollardan ortiq to'lov, qariyb 300 million dollar foizlar va taxminan 5 million yevrolik sud xarajatlarini to'lashga majbur qiladi.
Sarsembayev Qozog'iston «o'zi bilan hech qanday huquqiy aloqasi bo'lmagan qarorlarni ijro etish uchun tranzit maydoniga aylanmasligini» ta'kidlaydi. Uning so'zlariga ko'ra, bu ishda AXMM bilan yurisdiktsiya aloqasining bazaviy elementlari yo'q: «Gazprom» markaz ishtirokchisi emas, bahsli bitim AXMM doirasida tuzilmagan, nizo AXMM qonunchiligi bilan tartibga solinmagan va tomonlar ishni markaz sudiga yuborish to'g'risida kelishuvga erishmagan.
Vazir shuningdek, AXMM sudi qarori javobgar ishtirokisiz chiqarilganini va hali qonuniy kuchga kirmaganligini ta'kidlaydi: «Gazprom»ning apellyatsiya berish uchun 14 kunlik muddati bor.
Sarsembayevning so'zlariga ko'ra, Qozog'iston 1958 yilgi Xorijiy arbitraj qarorlarini tan olish va ijro etish to'g'risidagi Nyu-York konventsiyasi ishtirokchisi, ammo milliy protseduralar nizo ko'rib chiqiladigan joyda, yuridik shaxs joylashgan joyda yoki qarzdor mulki joylashgan joyda ijro etishni nazarda tutadi. Vazir «Gazprom» qayerda joylashgani ma'lum ekanini ta'kidlaydi.
«Naftogaz» va «Gazprom» o'rtasidagi nizo 2019 yilgi Rossiya gazini Ukraina orqali tranzit qilish bo'yicha shartnomadan kelib chiqqan. Rossiyaning 2022 yili Ukrainaga to'liq miqyosda bostirib kirishidan so'ng, «Soxranovka» punkti orqali tranzit qilishi imkonsiz bo'lib qoldi. Shunga qaramay, «Naftogaz» «Sudja» punkti orqali xizmatlar ko'rsatishda davom etgan, ammo «Gazprom» transportning to'liq narxini to'lashdan bosh tortgan.
2022 yil sentyabr oyida Ukraina kompaniyasi Shveytsariyadagi arbitraj sudiga murojaat qiladi. 2025 yil iyun oyida tribunal «Naftogaz» da'vosini to'liq qo'llab-quvvatlagan va 2026 yil yanvar oyida Shveytsariya Federal tribunali Rossiya apellyatsiyasini rad etgan. Shundan so'ng «Naftogaz» turli mamlakatlarda aktivlarni undirish bo'yicha sud jarayonini boshlagan.
2026 yil may oyida AXMM Shveytsariyada ilgari chiqarilgan arbitraj qarorini tan olgan va Rossiyaning «Gazprom» kompaniyasidan Ukrainaning «Naftogaz»i foydasiga taxminan 1,4 milliard dollar majburiy to'lov undirishga ruxsat bergan. Biroq, Qozog'iston rasmiylari nizodan chetlashgan va Adliya vazirligi respublikaning bu masalaga «hech qanday aloqasi yo'qligini» ma'lum qilgan.
