Zakiya Ahmad
Avstraliyada yashayotgan 31 yoshli afg'on alpinisti va qochqin ayoli Zakiya (River) Ahmad 2026 yil 21 may kuni Everest cho'qqisini zabt etgan birinchi afg'on ayoli bo'ldi. Rukhshana Media va Gowharshad Media xabarlariga ko'ra, u dastlab afg'on qizlarining ta'lim olish huquqi va umuman ayollar huquqlarini himoya qilish bo'yicha uzoq muddatli kampaniya doirasida cho'qqiga ko'tarilishni rejalashtirgan. 2025 yili Ahmad maxsus mashg'ulotlardan o'tgan va GoFundMe mablag' yig'ish kampaniyasini boshlagan. U «ayollar erkinligi, ta'limi va ruhiy salomatligi uchun» va toliblar davrida maktabga borish imkoniyatidan mahrum bo'lgan «Afg'oniston qizlari uchun» Everestni zabt etmoqchi bo'lganini tushuntirgan.
Cho'qqini zabt etgandan so'ng Ahmad darhol Afg'onistondagi ayollar va qizlarning ahvolidan xabardor bo'lish uchun mablag' yig'ish kampaniyasini kuchaytirgan. U o'z tashabbusini «dunyoga» yo'naltirib, toliblar hokimiyat tepasiga qaytganidan so'ng qariyb besh yildan beri o'rta va oliy ta'lim olish imkoniyatidan mahrum bo'lgan afg'on ayollari va qizlarini qo'llab-quvvatlashga chaqiradi. Ahmad Everestga chiqqan birinchi afg'on ayoli sifatidagi maqomidan shaxsiy sport yutug'i sifatida emas, balki asosiy huquqlardan mahrum bo'lganlar bilan birdamlik ramzi va mablag' yig'ish vositasi sifatida — ekspeditsiya xarajatlarini qoplash va kelajakdagi ta'lim loyihalari uchun foydalanadi.
Amu TV xabar berishicha, Zakiya Ahmad xalqaro hamjamiyatni «chetda turmaslikka» va huquqlari muntazam ravishda buzilayotgan afg'on ayollari uchun ovoz bo'lishga chaqiradi. Hisobotda shuningdek, Yevropadagi, xususan, Germaniyadagi afg'on faollari va diaspora a'zolarining harakatlari ta'kidlangan, ular Afg'onistonda qizlar uchun maktablar va universitetlar ochishni talab qilmoqdalar.
Zakiya Ahmad yoshligida toliblar hujumidan so'ng qochqin bo'lishga majbur bo'lgan.
Afg'oniston va xalqaro ommaviy axborot vositalari tomonidan keltirilgan nutqlari va murojaatlarida Ahmad o'zining maqsadi — nafaqat afg'on xotin- qizlarini shaxsiy ibrati bilan to'siqlarni yengishga ilhomlantirish, balki haqiqiy o'zgarishlar uchun resurslar va e'tiborni safarbar etishdan iborat ekaniini aytadi. U ayollar huquqlari mavzusini qochqinlar va ruhiy salomatlik tajribasi bilan bog'laydi va ta'limdan mahrum bo'lish, urush va majburiy migratsiya butun bir avlod afg'on ayollariga ko'p qatlamli jarohat yetkazayotganini ta'kidlaydi.
