Joriy yilning fevral-aprel oylarida Afg'onistonda xavfsizlik va huquqni muhofaza qilish sohasidagi noxush hodisalar soni 2025 yilning shu davriga nisbatan 57,7 foizga oshgan.Bu haqda tashkilot bosh kotibi Antoniu Guterrish Xavfsizlik kengashi va Bosh Assambleyaga taqdim etgan BMT (BMT) hisobotida aytiladi, deya xabar beradi Amu TV.
2026 yilning fevralidan apreligacha 3687 ta shunday hodisa qayd etilgan. Jumladan, BMT xodimlariga bevosita ta'sir ko'rsatgan 92 ta xavfsizlik intsidenti — o'tgan yilning hisobot davrida 62 ta bo'lib, 48 foizga o'sgan.
Shu bilan birga, hisobotda qayd etilishicha, qurolli muxolifat guruhlari mamlakatni boshqarayotgan «Tolibon»* harakati uchun alohida muammolar tug'dirmagan. «Afg'oniston ozodlik fronti», «Milliy qarshilik fronti», «Milliy safarbarlik fronti» va «Afg'onistondagi yashil trend harakati» kabi toliblarga qarshi guruhlar Badaxshon, Bag'lon, Hirot, Qobul, Qandahor, Xost, Kunar, Qunduz, Panjshir va Zobul viloyatlarida uyushtirilgan hujumlar uchun javobgarlikni o'z zimmasiga olishgan. Xabar qilingan o'n sakkizta hujumdan o'n oltitasi BMT ekspertlari tomonidan tasdiqlangan.
Hisobot mualliflariga ko'ra, «Iroq va Shom islom davlati» (IShID) hisobot davrida birorta ham yirik hujumni amalga oshirmaganiga qaramay, operativ va jangovar imkoniyatlarini saqlab qolgan.
Hujjatda «Tolibon» va Pokiston o'rtasidagi keskinlik oqibatlariga alohida e'tibor qaratilgan. BMT ma'lumotlariga ko'ra, 26 yanvardan 31 martga qadar tomonlar o'rtasidagi janglarda 372 kishi halok bo'lgan, yana 392 kishi jarohatlangan. Bunga asosiy sabab sifatida havo hujumlari, shuningdek, transchegaraviy artilleriya otishmalari keltiriladi.
Eng dahshatli hujum 16 mart kuni, Qobuldagi «Omid» reabilitatsiya markazida bomba portlashi bo'lgan. 269 kishi halok bo'lgan, yana 122 kishi yaralangan. Ularning aksariyati shifoxonadagi bemorlar bo'lgan.
Bundan tashqari, 27 aprel kuni Kunar viloyatida Pokiston tomonining o'qqa tutishi oqibatida 7 nafar tinch aholi vakili halok bo'lgan, 81 nafari yaralangan. Qurbonlar orasida mahalliy universitet talabalari va o'qituvchilari ham bo'lgan. 10 aprel kuni Hirot viloyatidagi ziyoratgohga uyushtirilgan navbatdagi hujumda 11 kishi, jumladan, ayollar va bolalar halok bo'lgan.
Hisobotda, shuningdek, toliblar va'da qilgan amnistiyaga qaramay, sobiq xavfsizlik kuchlarining huquqlari buzilayotganiga e'tibor qaratiladi. 26 yanvardan 31 martga qadar BMTning Afg'onistonga yordam ko'rsatish missiyasi (MOONSA) beshta qotillik, yigirmata o'zboshimchalik bilan hibsga olish va sakkizta qiynoq va shafqatsiz muomala holatlarini hujjatlashtirgan.
Mamlakatda tan jazosi keng qo'llaniladi. Faqat uch oy ichida 228 ta shunday holat qayd etilgan. 29 nafar ayol, 196 nafar erkak va uch nafar o'g'il bola ommaviy kaltaklangan. Bunga zino, uydan qochish, gomoseksualizm, spirtli ichimliklarni iste'mol qilish va qimor o'yinlari sabab bo'lgan.
Bolalar xavf ostida qolishmoqda. 1 yanvardan 31 martga qadar BMT 300 ga yaqin jiddiy qoidabuzarliklarni tasdiqlagan, ularda kamida 200 nafar bola, jumladan, 67 nafari qizlar jabr qo'rgan. Ushbu holatlarning 96 foizi o'lim va jarohatlar, maktablar va shifoxonalarga hujumlar va insonparvarlik yordamini rad etish bilan bog'liq bo'lgan.
Afg'oniston aholisining deyarli yarmi yordamga muhtoj. BMT hisob-kitoblariga ko'ra, 2026 yilda 21,9 million kishi yoki aholining 45 foizi gumanitar yordamga muhtoj bo'ladi. Biroq, xalqaro moliyalashtirish tez suratlarda kamaymoqda. Aprelь oyining oxiriga kelib, zarur bo'lgan 1,7 milliard dollarning atigi 14 foizi yig'ilgan.
Yanvardan martgacha 4,7 million kishi turli shakllarda yordam olgan. 3 millioni oziq-ovqat, 1,4 millioni tibbiy yordam, qariyb millioni oziq-ovqat va yana bir millioni himoya bilan ta'minlangan.
17,4 million kishi oziq-ovqat bilan ta'minlanmagan va 4,9 million bola, homilador va emizikli ayollar to'yib ovqatlanmayotgani uchun davolanishga muhtojdirdar.
Vaziyat qochqinlarning ommaviy ravishda vataniga qaytishi bilan og'irlashmoqda. To'rt oy ichida mamlakatga 548 mingdan ortiq afg'on kirib kelgan: 328 ming odam Pokistondan va 220 ming Erondan qaytgan. Birlashgan Millatlar Tashkiloti ogohlantirishicha, ularning aksariyatida uy-joy, ish va asosiy xizmatlardan foydalanish imkoniyati yo'q. Bunday vaziyatda nafaqat qochqinlar, balki ayollar va qizlar ham himoyasiz qolgan.
BMT Bosh kotibi «Tolibon»ning mamlakat aholisining yarmi bo'lmish ayollarga nisbatan harakatlarini inson huquqlarining eng dolzarb muammolaridan biri deb atadi. Mana beshinchi yildirki, qizlarning oltinchi sinfdan keyin o'qishi taqiqlangan. Natijada 2,6 millionga yaqin bola maktabga bormaydi.
Ayollarga 78 km dan ortiq masofaga yolg'iz sayohat qilish taqiqlanadi. Hirot va Qandahor viloyatlarida kiyim-kechak qat'iy tartibga solinadi va ayollar xarid qilish, ziyoratgohlarga yoki hududlar oralig'iga borishda mahram erkak bilan birga bo'lishi kerak.
Toliblar, shuningdek, afg'on ayollarining BMT idoralarida ishlashiga to'sqinlik qilishda davom etmoqda. Bu esa missiyaning mamlakat ichidagi faoliyatini jiddiy murakkablashtiradi.
Ommaviy axborot vositalari ham bosim ostida qolmoqda: fevralь oyida «Rahi Farda» telekanali va radiostantsiyasi ko'rsatuvlari to'xtatildi, G'azna viloyatidagi xususiy radiostantsiya esa vaqtincha yopildi.
Mamlakat iqtisodiyoti zaifligicha qolmoqda. 2025 yil oktyabr oyida chegara yopilganidan beri Pokiston yo'lagi orqali savdo 90 foizdan ko'proqqa tushib ketgan. Transport xarajatlari uchdan biriga oshgan, inflyatsiya fevraldagi 6,4 foizdan martdagi 7,6 foizga, oziq-ovqat savati esa 6,8 foizga qimmatlashgan.
Guterrish toliblarni BMT missiyasi va qo'shni davlatlar bilan qochqinlarning ixtiyoriy, xavfsiz va munosib qaytishini ta'minlash uchun tizimli aloqa mexanizmini yaratishga chaqirdi.
«Xalqaro hamjamiyatning Afg'oniston oldidagi yakuniy maqsadi shundan iboratki, unga ko'ra, Afg'oniston xalqaro hamjamiyatga to'liq integratsiyalashgan, o'z xalqaro majburiyatlarini bajarib, barcha fuqarolarining huquqlari va farovonligini ta'minlaydigan davlatga aylanadi», — dedi BMT Bosh kotibi.
*Ko'pgina mamlakatlarda terrorchi sifatida tan olingan va taqiqlangan tashkilot.
