Germaniya o‘z vatanida siyosiy sabablarga ko‘ra jinoiy ta’qib xavfi ostida bo‘lgan xorijliklarni himoya qilish bo‘yicha o‘z majburiyatlariga rioya qilmayapti. Bu haqda huquqni himoya qiluvchi Human Rights Watch (HRW) tashkiloti tojikistonlik muxolifatchi Asadullo Boboyevning Dushanbega deportatsiya qilinishiga izoh berarkan, ma’lum qildi.
Tojikiston hukumati va mamlakat prezidenti Emomali Rahmonni tanqid qilishi bilan tanilgan Boboyev 2017 yilda oilasi bilan Germaniyaga ko‘chib o‘tgan. O‘sha yili u boshpana so‘rab murojaat qilgan, ammo uning arizasi qanoatlantirilmagan.
Joriy yil iyun oyi boshida 54 yoshli Boboyev va uning 19 yoshli o‘g‘li Germaniyada yashash ruxsatnomasining amal qilish muddati tugagani hamda mamlakatni ixtiyoriy ravishda tark etishni istamagani sababli muhojirlar uchun vaqtincha saqlash markaziga joylashtirilgan.
«Tojikiston islohot va taraqqiyot harakati» muxolifatchi tashkiloti Germaniya sudiga faol Asadullo Boboyev deportatsiya qilinsa, vatanida u qiynoqqa solinishi va qamoq jazosiga hukm qilinishi mumkinligini tasdiqlovchi hujjatlarni taqdim etgan. Bundan tashqari, Boboyevga nisbatan ijtimoiy tarmoqlarda Markaziy Osiyo respublikasi hokimiyatini tanqid qilgani uchun ekstremizm moddasi bo‘yicha jinoyat ishi qo‘zg‘atilgani aytilgan. Shu bilan birga, huquq himoyachilari qora ro‘yxatlarda bo‘lmagan va jinoyat ishlari bo‘yicha ayblanuvchi sifatida o‘tmagan, ammo vatanga qaytgach ta’qibga uchragan Tojikiston fuqarolari holatlari ham qayd etilganini eslatadilar.
Biroq, Germaniya sudi Boboyevga nisbatan jinoyat ishi qo‘zg‘atilganini tasdiqlovchi hujjatlarni himoya tomonidan olmagan. Shu asosda sud qochqinning safdoshlari va huquq himoyachilarining chaqiriqlarini inobatga olmagan. Natijada, 20 iyun kuni Boboyev o‘g‘li bilan birga Dushanbega deportatsiya qilingan. Ayni paytda, faolning turmush o‘rtog‘i Mastona Fayzulloyeva va ularning ikki qizi Yevropada qolishiga ruxsat berilgan.
Fayzulloyevaning ma’lum qilishicha, Boboyev vatanga yetib kelishi bilanoq hibsga olingan, uning o‘g‘li esa qarindoshlari ixtiyoriga qo‘yib yuborilgan.
Human Rights Watch ta’kidlashicha, xalqaro huquq qiynoq xavfi mavjud bo‘lgan davlatga shaxslarni majburan chiqarib yuborishni taqiqlaydi. Bu qoida Germaniya ratifikatsiya qilgan bir nechta xalqaro shartnomalarda ham mustahkamlangan.
«Hukumatning taniqli tanqidchisining fuqarolari qaytarilganidan so‘ng qo‘lga olinishi hujjatlar bilan tasdiqlangan mamlakatga qaytarilishi Germaniya hukumati amalda Tojikistonning xorijdagi tanqidchilariga qarshi transmilliy ta’qib siyosatiga ko‘maklashayotgani haqida jiddiy xavotirlarni uyg‘otadi», — deydi Human Rights Watch tashkilotining Yevropa va Markaziy Osiyo bo‘yicha direktori Xyu Uilyamson.
Uning qo‘shimcha qilishicha, Germaniya Boboyevning deportatsiya qilinishi yuzasidan tergov o‘tkazishi hamda faolning hibsga olinishi munosabati bilan Tojikistonga bosim o‘tkazishi kerak.
Huquqni himoya qiluvchi tashkilot ma’lumotiga ko‘ra, Boboyev 2023 yildan buyon Germaniya tomonidan deportatsiya qilingan to‘rtinchi tojikistonlik muxolifatchi hisoblanadi. Undan avval deportatsiya qilingan Abdullohi Shamsiddin, Bilol Qurbonaliyev va Dilmurod Ergashev Tojikistonda mos ravishda 7, 10 va 8 yil muddatga ozodlikdan mahrum etilgan. Human Rights Watch fikricha, ularga qo‘yilgan ayblovlar, ehtimolga ko‘ra, soxtalashtirilgan.
