Janglar hududi. memar.press fotosurati
Toliblarga qarshi qurolli «Afg‘oniston Ozodlik fronti» (AOF) guruhi, Afg‘oniston Milliy armiyasi sobiq Bosh shtabi rahbari general Yasin Ziyo boshchiligida, Badaxshon viloyatining shimoli-sharqiy qismidagi Zebak tumanida «Tolibon» harakatiga tegishli uchta bazani egallaganini e’lon qildi. Bu haqda general Ziyo vakili 2026 yil 24 iyul kuni Afg‘oniston masalalari bo‘yicha jurnalist va siyosatshunos Andrey Serenkoga ma’lum qildi.
Manbaga ko‘ra, AOF jangarilari kamida 30 nafar tolibni yo‘q qilgan va yana qariyb 20 nafarini yaralagan. Guruh vakillari o‘z tomonidan ikki kishi halok bo‘lgani va uch kishi yaralanganini bildirgan. Front vakili ta’kidlashicha, egallangan bazalar hozir ham AOF nazorati ostida qolmoqda. Zebak tumani Pokiston bilan chegaradosh bo‘lib, u tog‘li Badaxshon hududidagi Afg‘oniston–Pokiston chegarasining kam sonli o‘tish mumkin bo‘lgan qismlaridan biri hisoblanadi.
Zebakda og‘ir janglar uch kundan beri davom etayotganini mustaqil afg‘on manbalari ham tasdiqlamoqda, biroq ular hujum qilgan guruh nomini aniq aytmagan va AOF tomonidan keltirilgan yo‘qotishlar haqidagi raqamlarni keltirmagan.
23 iyul, payshanba kuniyoq viloyatdagi manbalar Afghanistan International axborot agentligi va Afg‘onistonning «Memar press» nashriga ma’lum qilishicha, noma’lum qurolli shaxslar Zebak tumani Topxona hududida toliblarning bir nechta postlariga hujum qilgan. Javob tariqasida toliblar hududga qo‘shimcha kuchlar, jumladan, vertolyotlar orqali olib kelingan maxsus bo‘linma jangchilarini yuborgan.
Manba jangni «juda shiddatli» deb ta’riflab, hozircha hujum qilganlar aynan qaysi guruhga mansubligi aniq emasligini aytgan. Afg‘onistonning «Xuroson tayms» nashri ham manbalarga tayanib, payshanba kuni janglar chegara hududida, Topxonadagi Kalich qishlog‘i yaqinida boshlangani va toliblar «og‘ir yo‘qotishlarga» uchraganini xabar qilgan. Bu hududda tolib kuchlariga harakat Bosh shtabi rahbari Qori Fosehuddin Fitratning amakivachchasi bo‘lgan mulla Jamil qo‘mondonlik qilmoqda.
24 iyul, juma kuni Afghanistan International Badaxshon manbalariga tayanib xabar berishicha, Zebakdagi janglar davom etmoqda, toliblar esa tun davomida yo‘qotgan pozitsiyalarini qaytarib ola olmagan. Shu nashrning alohida xabariga ko‘ra, Zebakdagi to‘qnashuvlar davomida toliblarga qarshi qurolli kuchlar harakatning qo‘mondonlaridan birini o‘ldirgan. Shunday qilib, toliblar orasida jiddiy yo‘qotishlar bo‘lgani va ularning ayrim pozitsiyalardan mahrum bo‘lgani AOF bayonotidan mustaqil ravishda ham tasdiqlanmoqda. Biroq, halok bo‘lganlar va yaradorlar aniq soni, shuningdek, egallangan bazalar aynan Afg‘oniston Ozodlik frontiga tegishli ekani hozircha rasman tasdiqlanmagan. «Tolibon» harakati hozircha Zebakdagi vaziyat bo‘yicha izoh bermagan.
Zebakdagi janglar Badaxshondagi umumiy vaziyat keskinlashgan bir paytda yuz bermoqda. Bundan bir hafta oldin, 17 iyul kuni, sobiq maxsus kuchlar ofitseri Abdul Qayum Malang boshchiligidagi yangi qurolli «Sepohiyan-ye mihan» («Vatan jangchilari») guruhi jangarilari Yaftal-ye-Poyon tumani ma’muriyati binosini bir necha soat davomida egallab, ustiga o‘z bayrog‘ini ko‘targan edi. Bu — 2021 yilda «Tolibon» hokimiyatga qaytganidan keyin antitolib kuchlar tomonidan tuman markazining ilk bor egallanishi hisoblanadi. Ayni viloyatda bir necha haftadan beri toliblar safida ham ichki ziddiyat saqlanib qolmoqda. Bu mojaro nufuzli mahalliy qo‘mondon Jumaxon Foteh atrofida yuzaga kelgan bo‘lib, u harakat rahbariyatiga qurol-yarog‘ va o‘z pozitsiyalarini topshirishdan bosh tortgan.
General Muhammad Yasin Ziyo (Mohammad Yasin Zia)
Afg‘oniston Ozodlik fronti (AOF, inglizcha Afghanistan Freedom Front, AFF) — «respublikachi» antitolib qarshiligining ikki asosiy qurolli guruhidan biri bo‘lib, yana biri Ahmad Mas’ud boshchiligidagi Milliy qarshilik fronti (MQF) hisoblanadi. U 2022 yil mart oyida tuzilgan bo‘lib, asosan Afg‘oniston respublikasi davridagi sobiq armiya harbiylari va maxsus xizmat xodimlaridan tashkil topgan. Frontga general-leytenant Muhammad Yasin Ziyo rahbarlik qiladi. U etnik tojik bo‘lib, Kobul viloyatining Shakardara tumanida tug‘ilgan. Yasin Ziyo sobiq Mudofaa vaziri o‘rinbosari, Taxor viloyati hokimi (2015–2017) va respublika davrida Afg‘oniston Milliy armiyasi Bosh shtabi rahbari (2020–2021) bo‘lgan. Tashkilot o‘zining asosiy maqsadi sifatida toliblar hokimiyatini qurolli yo‘l bilan ag‘darish va Afg‘onistonda federativ tuzum o‘rnatishni e’lon qilgan.
2022 yildan boshlab AOF Ahmad Mas’udning MQF bilan harakatlarini muvofiqlashtirib keladi. 2023–2024 yillardan esa faoliyati keskin kengayganini ma’lum qilgan: harakatning o‘z ma’lumotlariga ko‘ra, tashkil etilganidan 2025 yil fevral oyi oxirigacha AOF jangarilari mamlakatning 30 dan ortiq viloyatida toliblarga qarshi jami 330 ta amaliyot o‘tkazgan. Front ma’lum qilishicha, bu jarayonda 821 nafar tolib yo‘q qilingan, 868 nafari yaralangan, o‘z tomonidan esa 13 kishi halok bo‘lgan. Bu raqamlarni mustaqil ravishda tekshirish imkoni yo‘q — ular faqat frontning o‘zi tarqatgan xabarlarga asoslangan.
G‘arb kuzatuvchilari ta’kidlashicha, AOF jangarilari harbiy tayyorgarlikka ega ekani bilan boshqa antitolib guruhlaridan ajralib turadi. Biroq, amaliyotda uning toliblarga qarshi zarbalari hozircha mamlakatdagi harakat hokimiyatiga jiddiy tahdiddan ko‘ra, kichik hujumlar ko‘rinishida qolmoqda.
