Buzurgmehr Yorov
Xalqaro huquq himoya tashkiloti Lawyers for Lawyers Tojikiston hukumatini advokat Buzurgmehr Yorovni qamoqdan zudlik bilan va hech qanday shartlarsiz ozod qilishga chaqirdi. Bayonot Yorov 2015 yil 28 sentyabrda hibsga olinganining o‘n birinchi yilligi munosabati bilan e’lon qilindi.
Huquq himoyachilari 2019 yildayoq BMTning Asossiz hibslar bo‘yicha ishchi guruhi Yorovning hibsga olinishini xalqaro huquq buzilishi deb topgani va uni zudlik bilan ozod qilishni talab qilganini eslatdi. Shunga qaramay, advokat hamon qamoqda qolmoqda.
Lawyers for Lawyers Yorovning ishida tizimli qonunbuzarliklar mavjudligiga ishora qiladi. Ular orasida himoyachilar bilan muloqot qilishga qo‘yilgan cheklovlar, yuridik yordam olish va samarali himoyani taqdim etish imkoniyatining yo‘qligi bor. Bu Fuqarolik va siyosiy huquqlar to‘g‘risidagi xalqaro paktning (FS'HXP) 14-moddasiga zid. Tashkilot, shuningdek, FS'HXPning 9 va 19-moddalari hamda advokatlar roliga oid BMTning Asosiy prinsiplarining 16, 18 va 23-prinsiplariga tayanadi. Ushbu hujjatlar advokatlarni ularning mijozlari ishlari bilan bir xillashtirishni taqiqlaydi va ularning huquqiy masalalarini jamoatchilik muhokamasidagi ishtirokini himoya qiladi.
Huquq himoyachilarining ma’lum qilishicha, Yorov qiynoqlarga, uzoq muddat qattiq izolyatsiya sharoitida saqlanishga va oilasi bilan muloqot qilishdagi cheklovlarga duchor bo‘lgan. 2019 yilda BMTning Asossiz hibslar bo‘yicha ishchi guruhi uning hibsda saqlanishi xalqaro huquqni buzadi, degan xulosaga kelgan.
Lawyers for Lawyers Yorov ishini Tojikistonda inson huquqlari sohasidagi vaziyat yomonlashayotgan kengroq kontekstda ko‘rib chiqmoqda. Tashkilot bayonotida ta’kidlanishicha, prezident Emomali Rahmonning o‘nlab yillik boshqaruvi davomida mustaqil institutlar izchil ravishda zaiflashib, fuqarolik makoni torayib borgan. Vaziyat 2021 va 2022 yillarda Tog‘li Badaxshon Muxtor Viloyatida (TBMV) namoyishlarni kuch ishlatib bostirishdan keyin yanada og‘irlashgan. Shundan so‘ng mustaqil ommaviy axborot vositalari, fuqarolik tashkilotlari va hukumatni tanqid qiluvchilarga qarshi kampaniyalar o‘tkazilgan.
Huquq himoyachilarining ma’lum qilishicha, bunday sharoitda advokatlar siyosiy motivlarga ega hibslar, jinoiy ta’qib va qamoq jazosiga tobora ko‘proq duch kelmoqda. Natijada advokatlar siyosiy jihatdan nozik ishlar bilan shug‘ullanishdan o‘zini tiymoqda, bu esa mamlakatda mustaqil yuridik yordam olish imkoniyatiga putur yetkazmoqda.
Tojikiston hukumati avvalroq Yorovning ishi siyosiy motivlarga ega ekani haqidagi ayblovlarni rad etgan. Bosh prokuror Yusuf Rahmon 2019 yilda advokat «muayyan jinoyatlar, xususan, firibgarlikning 19 ta epizodi» bo‘yicha sudlanganini va «uning ishida siyosiy zamin yo‘q»ligini ta’kidlagan. O‘sha paytda u ta’qibning siyosiy xususiyatga egaligi haqidagi bayonotlarni Yorovda qamoqda ekan paytida paydo bo‘lgan «ehtimoliy siyosiy qarashlar» deb atagan.
Lawyers for Lawyers o‘z murojaatida, shuningdek, Tojikiston hukumatini advokatlar va huquq himoyachilarini siyosiy jihatdan nozik ishlar bo‘yicha mijozlarni himoya qilgani uchun ta’qib qilish maqsadida ekstremizm, terrorizm va milliy xavfsizlik to‘g‘risidagi qonunlardan foydalanishni to‘xtatishga chaqirdi. Tashkilot siyosiy motivlarga ega ayblovlar bilan asossiz ravishda hibsga olingan barcha mahbuslarni ozod qilishni hamda advokatlarni himoya qilish va advokatlik kasbini erkin amalga oshirishni ta’minlash bo‘yicha xalqaro majburiyatlarga rioya etishni talab qilmoqda.
Buzurgmehr Yorov 55 yoshda. Hibsga olingunga qadar u «Sipar» advokatlar hay’atiga rahbarlik qilgan va Tojikistonda muxolifat ta’qibi bilan bog‘liq ishlar bilan shug‘ullanishga tayyor bo‘lgan kam sonli huquqshunoslardan biri sifatida tanilgan. 2015 yil sentyabr oyida u Tojikiston Islomiy Uyg‘onish partiyasining (TIUP) bir nechta a’zosi manfaatlarini himoya qila boshlagan. O‘sha paytda bu partiya mamlakatda rasman ro‘yxatdan o‘tgan kam sonli muxolifat partiyalaridan biri edi. Biroq, ko‘p o‘tmay partiya terrorchilik tashkiloti deb topilib, taqiqlandi.
2015 yil 28 sentyabrda huquqni muhofaza qiluvchi organlar xodimlari Yorovni hibsga olgan, uning uyi va ofisida tintuv o‘tkazgan hamda hujjatlarni qalbakilashtirish va firibgarlikda ayblagan. Huquq himoyachilarining ma’lum qilishicha, ta’qibga advokatning ommaviy bayonotlari sabab bo‘lgan. U mazkur bayonotlarda mijozlaridan biriga nisbatan qiynoq qo‘llangani haqida ma’lum qilgan va hamkasblarini TIUPning hibsga olingan a’zolarini himoya qilishga qo‘shilishga chaqirgan.
Yorov bir necha oy davomida tergov hibsida saqlangan. Huquq himoyasi tashkilotlarining ma’lum qilishicha, bu davrda u kaltaklangan va yakka kishilik kamerada saqlangan. 2016 yil 6 oktyabrda Dushanbe sudi uni 23 yillik ozodlikdan mahrum qilish jazosiga hukm qilgan. Keyinchalik hukumat unga nisbatan bir necha bor yangi jinoiy ishlar qo‘zg‘atgan, so‘nggi marta bu 2023 yilda sodir bo‘lgan. Bu uning qamoq muddatini kamida 2043 yil sentyabriga qadar uzaytirilishiga olib kelgan.
2018 yil oktyabr oyida AQSH hukumati Tojikiston hukumatidan Yorov ishini qayta ko‘rib chiqishni so‘ragan. Uning nomi, shuningdek, Yevropa Ittifoqining 2025 yil oktyabr oyida Dushanbe hukumatini qamoqda saqlanayotgan advokatlar, huquq himoyachilari va jurnalistlarni zudlik bilan va hech qanday shartlarsiz ozod qilishga chaqirgan ro‘yxatiga ham kiritilgan.
