TASS fotosurati
Qirg‘iziston Rossiya tomonidan benzin va aviatsiya kerosini eksportiga qo‘yilgan taqiq ortidan yoqilg‘i yetkazib berishni barqaror ta’minlash maqsadida besh mamlakatga rasmiy murojaat yo‘lladi. Bu haqda respublika Energetika vazirligi matbuot xizmati xabar qildi.
Hukumat yoqilg‘i importi bo‘yicha nafaqat Rossiya, balki Belarus, Ozarbayjon, Qozog‘iston, O‘zbekiston va Turkmaniston bilan ham muzokaralar olib bormoqda.
Qirg‘iziston deyarli to‘liq Rossiyadan keladigan yoqilg‘iga qaram. Energetika vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakatda bir yillik yonilg‘i-moylash materiallari (YOMM) iste’moli taxminan 1,6 million tonnani tashkil etadi. Shuning 90–95 foizi Rossiyadan import qilinadi, benzin bo‘yicha esa Rossiyaning ulushi deyarli 100 foizga yetadi.
«Qirg‘iz Respublikasi yonilg‘i-moylash materiallarining asosiy qismini import qiladi. Shu munosabat bilan jahon energetika bozoridagi o‘zgarishlar, jumladan Yaqin Sharqdagi geosiyosiy keskinlik, xalqaro logistikadagi xavf-xatarlar va neft narxlarining o‘sishi mamlakat ichki bozoriga, shuningdek, ko‘plab boshqa davlatlar bozorlariga ham ta’sir ko‘rsatmoqda», — deyiladi Energetika vazirligi bayonotida.
Vazirlik ma’lum qilishicha, hozirgi kunda respublikada yetarli miqdorda yoqilg‘i zaxiralari shakllantirilgan va yetkazib berishlar avval tuzilgan shartnomalarga muvofiq doimiy asosda amalga oshirilmoqda. Ta’minotda tanqislik yuzaga kelmasligi uchun hukumat yetkazib berish manbalarini diversifikatsiya qilish bo‘yicha muzokaralar olib bormoqda.
Shu bilan birga, hukumat ichki imkoniyatlarni kengaytirish ishlarini ham boshlagan. Xususan, Chuy viloyatidagi «Junda» neft qayta ishlash zavodi rahbariyatiga benzin va boshqa neft mahsulotlari ishlab chiqarish hajmini oshirish topshirilgan.
2026 yil 2 apreldan Rossiyada benzin eksportiga to‘liq taqiq joriy etildi, 30 maydan esa aviatsiya kerosinini eksport qilishga embargo amal qiladi. Rasman bu cheklovlar Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqi (YEOII) tarkibiga kiruvchi Qirg‘izistonga hamda davlatlararo kelishuvlar asosida amalga oshiriladigan yetkazib berishlarga tatbiq etilmaydi. Biroq 2025 yil oktyabridan boshlab Rossiya hukumati bu turdagi yetkazib berishlarni kvotalar orqali cheklay boshlagan. Yoqilg‘i bozori masalalari bo‘yicha 28 iyun kuni o‘tkazilgan yig‘ilishda Rossiya prezidenti Vladimir Putin yirik neftni qayta ishlash zavodlari quvvatlari maksimal darajada ishlatilayotganini, o‘rta va kichik zavodlar salohiyati ham jalb etilganini, joriy ta’mirlash muddatlari qisqartirilgani, rejalashtirilgan ta’mirlar esa kechiktirilganini ma’lum qildi.
Mavjud yoqilg‘i zaxiralari Rossiyaning ichki bozoriga yo‘naltirilmoqda. Shunga qaramay, mamlakat bo‘ylab yonilg‘i-moylash materiallari (YOMM) tanqisligi sezilmoqda. Reuters ma’lumotlariga ko‘ra, Moskva hatto Qozog‘istondan yordam so‘rab, Ai-92 benzinidan taxminan 50 ming tonna import qilish bo‘yicha muzokaralarni boshlagan. Biroq, Ostona rasmiy so‘rov mavjudligini rad etmoqda. Qozog‘iston Energetika vazirligi Rossiyaga benzin yetkazib berish masalasini faqat Rossiya hukumatidan rasmiy murojaat kelib tushsa, o‘zaro manfaatli tijorat shartlari ta’minlansa va bo‘sh hajmlar mavjud bo‘lsa ko‘rib chiqishga tayyor ekanini ma’lum qildi. Shu bilan birga, Qozog‘iston uchun ham ichki bozor ustuvor yo‘nalish bo‘lib qolmoqda.
