Yevropa Ittifoqi so‘nggi besh yil ichida Afg‘onistonga milliardlab dollar miqdorida yordam yo‘naltirganiga qaramay, mamlakatdagi gumanitar vaziyat yomonlashishda davom etmoqda: 2026 yilda besh yoshgacha bo‘lgan qariyb 3,7 million bola to‘yib ovqatlanmaslikdan aziyat chekmoqda, xalqaro moliyalashtirishning qisqarishi esa qariyb 600 ta tibbiy muassasaning yopilishi yoki faoliyatini to‘xtatishiga olib kelgan.
Kecha, 2026 yil 13 avgust kuni tarqatilgan Yevropa Ittifoqi bayonotida aytilishicha, 2021 yil avgust oyida “Tolibon” hokimiyatga qaytganidan beri Bryussel Afg‘onistonga gumanitar yordam, sog‘liqni saqlash, ta’lim va aholining asosiy ehtiyojlarini ta’minlash uchun 2 milliard yevrodan ortiq mablag‘ ajratgan.
Mablag‘lar nodavlat tashkilotlar, BMT tuzilmalari, Xalqaro Qizil Xoch Qo‘mitasi, Afg‘oniston Qizil Yarim Oy jamiyati va Jahon banki orqali yo‘naltirilgan. Yevropa tashqi ishlar xizmati (EEAS) ta’kidlashicha, mablag‘lar “Tolibon” nazoratidagi davlat tuzilmalari orqali o‘tmaydi va ularga hech qanday foyda keltirmaydi.
Shu bilan birga, gumanitar tashkilotlar joylarda vaziyat keskin yomonlashayotganidan ogohlantirmoqda. Pajhwok Afghan News nashri Save the Children tashkilotiga tayanib yozishicha, so‘nggi to‘rt yil ichida to‘yib ovqatlanmaslikdan aziyat chekayotgan besh yoshgacha bo‘lgan bolalar soni 14 foizga ko‘payib, 2026 yilda qariyb 3,7 million nafarga yetgan. Bu mazkur yosh guruhidagi deyarli har o‘ninchi bola demakdir. Joriy yilning ikkinchi choragida Afg‘oniston viloyatlarining uchdan ikki qismida vaziyat o‘tgan yilning shu davriga nisbatan yomonlashgan.
Shu bilan birga, gumanitar moliyalashtirishning qisqarishi tufayli mamlakatda qariyb 600 ta tibbiy muassasa yopilgan yoki o‘z faoliyatini to‘xtatgan. Bu taxminan 4 million kishiga ta’sir ko‘rsatdi, ularning qariyb yarmi bolalardir.
Save the Children tashkilotining Afg‘onistondagi direktori Ashish Dxammalning ta’kidlashicha, og‘ir ocharchilik, millionlab migrantlarning qaytishi, aholining ichki ko‘chishi, tabiiy ofatlar va ko‘p yillik qurg‘oqchilik gumanitar resurslari allaqachon cheklangan mamlakatga qo‘shimcha bosim o‘tkazmoqda. U xalqaro hamjamiyatni inqiroz yanada chuqurlashib ketishidan oldin chora ko‘rishga chaqirdi.
Boshqa tomondan, Al Jazeera nashri Save the Children ma’lumotlariga tayanib xabar berishicha, Afg‘onistonga xalqaro gumanitar yordam hajmi to‘rt yil ichida qariyb 70 foizga qisqargan — 2022 yildagi 3,27 milliard dollardan 2025 yilda taxminan 1 milliard dollarga tushgan. 2026 yil o‘rtasiga kelib zarur mablag‘larning atigi 438 million dollari jalb qilingan, ya’ni moliyalashtirish taqchilligi qariyb 74 foizni tashkil etgan.
Shunday qilib, paradoksal vaziyat yuzaga kelmoqda: Yevropa Ittifoqi toliblar hokimiyatga qaytganidan keyin Afg‘onistonga 2 milliard yevrodan ortiq yordam ko‘rsatganini aytadi, biroq gumanitar tashkilotlar bolalar o‘rtasida to‘yib ovqatlanmaslik kuchayib, aholining asosiy tibbiy yordamdan foydalanish imkoniyati qisqarayotganini qayd etmoqda. Bu tafovut shu bilan izohlanadiki, barcha donorlar tomonidan ko‘rsatilayotgan xalqaro yordamning umumiy hajmi — jumladan, moliyalashtirishni keskin qisqartirgan eng yirik donor AQSH hissasi — YEI kabi ayrim donorlarning hissasi o‘sishidan ko‘ra tezroq kamaymoqda.
