Movlayev va Yemelyayevani qo‘llab-quvvatlash aksiyasi, Nyu-York, 2026 yil 27 sentyabr, @helpemelianova Telegram-kanali fotosurati
O‘tgan dam olish kunlari, 2026 yil 26–27 sentyabr kunlari Yevropa, AQSH, Avstraliya va Armaniston shaharlarida chechenistonlik faol Mansur Movlayev va Rossiya fuqarosi Yuliya Yemelyayevani qo‘llab-quvvatlash aksiyalari bo‘lib o‘tdi. Ular Qozog‘istondan Rossiyaga ekstraditsiya qilinishi xavfi ostida. Faollar Qozog‘iston hukumatidan ularning ikkalasini ham Moskvaga bermaslikni va xalqaro majburiyatlarga rioya qilishni talab qilishmoqda.
26 sentyabr kuni Movlayev va Yemelyayevani qo‘llab-quvvatlovchilar ularning taqdiriga e’tibor qaratish maqsadida Xelsinkidagi Qozog‘iston elchixonasi oldiga chiqishdi. Ertasi kuni, 27 sentyabr kuni, yomg‘irga qaramay, Nyu-Yorkdagi Qozog‘iston Bosh konsulxonasi oldida ham aksiya bo‘lib o‘tdi. Unda ishtirok etganlar har ikki faolni ham Rossiyaga bermaslik va xalqaro majburiyatlarga rioya qilishni talab qilishdi.
Xelsinki va Nyu-Yorkdan tashqari, shu kunlarda Margaret-River (Avstraliya), Yerevan, Bilefeld (Germaniya), Barselona, Bilbao va Malaga (Ispaniya), Vilnyus, Novi-Sad (Serbiya), Vashington, Neypervill (Illinoys shtati, AQSH), Uusikaupunki, Yuvyaskyulya (Finlyandiya) va Nitssa shaharlarida ham qo‘llab-quvvatlash aksiyalari bo‘lib o‘tdi. Tashkilotchilar Qozog‘iston hukumati e’tiborini Movlayev va Yemelyayevaning ishlaridagi protsessual qoidabuzarliklarga qaratdi hamda adolat va insonparvarlik namoyon etishga chaqirdi.
ℹ️ Mansur Movlayev — 30 yoshli chechenistonlik faol, taekvondo bo‘yicha sport ustasi, Checheniston rahbari Ramzan Qodirovni tanqid qilishi bilan tanilgan. Jurnalistlarning ma’lumotlariga ko‘ra, qochib ketguniga qadar u respublikada bedarak yo‘qolgan odamlarni qidirish bilan shug‘ullangan va huquq himoyachilariga Chechenistondagi odam o‘g‘irlash, qiynoqlar va qotilliklar haqida ma’lumotlar bergan. 2022 yil avgust oyida uning so‘zlariga ko‘ra, u noqonuniy ushlab turilgani va qiynoqlardan so‘ng qochishga muvaffaq bo‘lgan. Dastlab Qirg‘izistonga borgan, keyin esa Qozog‘istonga ko‘chib o‘tgan. Deutsche Welle nashri yozishicha, u qochib ketganidan so‘ng Chechenistonda unga nisbatan tovlamachilik bo‘yicha jinoiy ish qo‘zg‘atilgan. Movlayevning o‘zi va uning himoyachilari bu ishni uni ekstraditsiya qilishga erishish maqsadida soxtalashtirilgan, deb hisoblaydi.
Mansur Movlayev
2025 yil may oyida Movlayev Rossiyaning so‘roviga asosan Olmaotada qo‘lga olingan. Rossiya uni federal qidiruvga bergan edi. U boshpana so‘rab ariza bergan, ammo 2025 yil dekabr oyida Qozog‘iston hukumati unga bu maqomni berishni rad etgan. 2026 yil 27 yanvar kuni esa Qozog‘iston Bosh prokurorining o‘rinbosari Rossiyaning uni ekstraditsiya qilish haqidagi so‘rovini qanoatlantirgan — buni The Insider nashri aniqlagan. 2026 yil 23 fevral kuni BMTning Inson huquqlari bo‘yicha qo‘mitasi Qozog‘istondan Movlayevning individual shikoyati ko‘rib chiqilgunga qadar uni ekstraditsiya qilishdan tiyilishni talab qilgan. Qo‘mita bunga qiynoqlar va suddan tashqari qatl xavfini sabab qilib ko‘rsatgan. Shunga qaramay, keyinchalik Qozog‘iston kassatsiya sudi unga qochqin maqomini berishni rad etish haqidagi qarorni o‘z kuchida qoldirdi, deb xabar beradi DW. Ekstraditsiya xavfi fonida, uni qo‘llab-quvvatlovchi guruh ma’lumotlariga ko‘ra, Movlayev ikki marta o‘z joniga qasd qilishga uringan.
ℹ️ Yuliya Yemelyanova — Aleksey Navalniy tashkilotining (Rossiyada ekstremistik deb topilgan) Sankt-Peterburgdagi shtabining sobiq ko‘ngilli faoli. U 2022 yili Rossiyadan ketganidan so‘ng Emigration for Action va Just Help loyihalarida ishtirok etib, rossiyalik siyosiy mahbuslar va emigrantlarga yordam bergan. 2025 yil avgust oyida u Tbilisidan Vetnamga tranzit orqali ketayotgan vaqtida Rossiyaning so‘roviga asosan Olmaota aeroportida qo‘lga olingan. Rossiyada unga 2021 yilda taksi haydovchisining mobil telefonini o‘g‘irlaganlik aybi qo‘yilgan. KazTAG agentligi xabar berishicha, Yemelyanova ayblovni rad etgan, huquq himoyachilari esa ish soxtalashtirilgan, deb hisoblaydi va uning siyosiy hamda urushga qarshi faoliyati bilan bog‘laydi. 2026 yil fevral oyida Qozog‘iston Bosh prokuraturasi uni ekstraditsiya qilishni ma’qullagan, ammo keyinchalik Oliy sud siyosiy boshpana so‘rash haqidagi iltimosnoma ko‘rib chiqilgunga qadar uni ekstraditsiya qilishni to‘xtatgan. Yakunda sud unga boshpana berishni rad etgan.
Yuliya Yemelyanova
2026 yil 24 sentyabr kuni Qozog‘iston kassatsiya sudi Yemelyayevaning shikoyatini qanoatlantirishni rad etib, unga qochqin maqomini berishni rad etish haqidagi qarorlarni o‘z kuchida qoldirdi — shu tariqa uning ekstraditsiya qilinishiga to‘sqinlik qilgan mamlakat ichidagi barcha huquqiy jarayonlar yakunlangandi. Shu kuni uning advokati Vadim Drozdov BMTning Inson huquqlari bo‘yicha qo‘mitasiga shoshilinch vaqtinchalik choralar ko‘rish talabi bilan shikoyat yo‘lladi. Unda yashash huquqi buzilishi, qiynoqlar taqiqlanishi, asossiz hibsga olinish va adolatli sud muhokamasi huquqi buzilishi xavfi ko‘rsatilgan.
Qozog‘iston Bosh prokurorining o‘rinbosari G‘alimjan Qoygeldiyev avvalroq jurnalistlarga har ikki rossiyalikni ekstraditsiya qilish haqidagi qaror Qozog‘iston hukumati ularning Rossiyada hayotiga tahdid mavjudligini tasdiqlovchi dalillarni topmagani sababli qabul qilinganini aytgan, deb xabar bergan Kursiv.kz nashri. Huquq himoyachilari va advokatlar, jumladan, yurist Murat Adam, Qozog‘iston hukumatining bu ishlar bo‘yicha qarorlari huquqiy emas, balki siyosiy mulohazalar bilan belgilanayotganini ta’kidlaydi. 2026 yilda Movlayev va Yemelyayeva Qozog‘iston prezidenti Qosim-Jomart To‘qayevga ochiq maktublar yo‘llab, ularni ekstraditsiya qilishni to‘xtatish yoki uchinchi xavfsiz davlatga chiqib ketishiga ruxsat berishini so‘rashgan. Ularning aytishicha, murojaatlariga javob olishmagan.
Har ikki faol ham hanuz Qozog‘istondagi SIZOda ekstraditsiya maqsadida hibsda saqlanmoqda va ularning hibsda ekaniga bir yildan oshdi.
